Jakie usługi oferuje Podstawowa Opieka Zdrowotna?

Czym jest Podstawowa Opieka Zdrowotna

Podstawowa Opieka Zdrowotna to pierwszy kontakt pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Zespół – lekarz rodzinny, pielęgniarka, położna – diagnozuje, leczy i koordynuje dalszą opiekę.

Kto tworzy zespół POZ

Podstawowa Opieka Zdrowotna to nie jedna osoba – to zespół trzech niezależnych specjalistów.

• Lekarz rodzinny (lekarz POZ) diagnozuje choroby, wystawia recepty, zleca badania i kieruje do specjalistów.

• Pielęgniarka POZ wykonuje zabiegi pielęgnacyjne, realizuje programy profilaktyczne i prowadzi porady edukacyjne. W niektórych przypadkach może też wystawić receptę.

• Położna POZ opiekuje się kobietami w ciąży, realizuje profilaktykę raka szyjki macicy i edukuje w zakresie zdrowia kobiecego.

Każdy z tych specjalistów ma inny zakres kompetencji. Pacjent może umówić się do pielęgniarki lub położnej bez wizyty u lekarza – niektóre usługi realizują samodzielnie. Razem jednak tworzą system naczyń połączonych.

Pacjent przychodzi na pomiar ciśnienia do pielęgniarki, ona wykrywa nieprawidłowości i kieruje do lekarza POZ. Jeśli grafik na to pozwala, pacjent może zostać przyjęty priorytetowo jeszcze tego samego dnia.

POZ a medycyna rodzinna – czy to to samo

W praktyce tak – oba terminy oznaczają to samo. Podstawowa Opieka Zdrowotna (POZ) to nazwa systemowa – opisuje poziom systemu ochrony zdrowia, finansowanie przez NFZ i zakres świadczeń gwarantowanych. Medycyna rodzinna to specjalizacja lekarska – lekarz specjalista w dziedzinie medycyny rodzinnej pracuje właśnie w POZ. Pacjenci pytają: „szukam lekarza rodzinnego" lub „chcę zapisać się do POZ". To oznacza to samo.

Co obejmuje POZ?

Zakres usług POZ dla dorosłych i dzieci wynika z Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1427, z późn. zm.). To właśnie ten dokument określa katalog bezpłatnych badań i zabiegów, do których prawo ma każdy ubezpieczony pacjent. Wszystkie świadczenia z tego katalogu są bezpłatne dla pacjenta ubezpieczonego w NFZ. Nie ma dopłat, nie ma „pakietów rozszerzonych".

Podstawowa opieka zdrowotna świadczenia

Lekarz POZ diagnozuje i leczy większość schorzeń zgłaszanych przez pacjentów – od infekcji przez urazy po choroby skóry – bez konieczności wcześniejszej konsultacji ze specjalistą. Jeżeli schorzenie wymaga dodatkowych konsultacji lub leczenia specjalistycznego - odsyła do właściwego specjalisty.

Jakie schorzenia diagnozuje i leczy lekarz POZ

Lekarz rodzinny rozwiązuje wiele problemów zdrowotnych bez skierowania do specjalisty. M.in. są to:

• Infekcje układu oddechowego – przeziębienia, zapalenie zatok, anginy, ostre zapalenie oskrzeli. Lekarz POZ diagnozuje na podstawie badania fizykalnego, może zlecić RTG klatki piersiowej lub posiew wymazu z gardła.

• Choroby układu pokarmowego – refluks żołądkowo-przełykowy, zaparcia, niestrawność, zespół jelita drażliwego. Lekarz prowadzi leczenie zachowawcze, przy objawach alarmowych (np. wymiotowanie krwią, utrata masy ciała) kieruje do gastroenterologa.

• Urazy lekkie – skaleczenia, zwichnięcia, oparzenia I i II stopnia. Lekarz POZ ocenia stopień urazu i decyduje o sposobie leczenia. Pielęgniarka w gabinecie zabiegowym oczyszcza rany, zakłada specjalistyczne opatrunki, a w wybranych placówkach lekarz może założyć szwy lub unieruchomić kończynę przy skręceniu. Przy podejrzeniu złamań (wymagających RTG i gipsu) pacjent kierowany jest do poradni ortopedycznej lub na SOR.

• Choroby skóry – wypryski, grzybice, alergie skórne, trądzik. Wiele zmian skórnych można zdiagnozować bez dermatoskopii – lekarz POZ leczy lub kieruje do dermatologa, gdy potrzebna dodatkowa konsultacja lub biopsja.

Jak to może wyglądać w praktyce? Pacjent z bólem brzucha przychodzi do POZ. Lekarz bada, zleca morfologię, CRP, USG jamy brzusznej – wszystko w ramach NFZ. Diagnozuje zapalenie pęcherzyka żółciowego, kieruje do chirurga. Cała diagnostyka jest pokrywana w ramach NFZ bez prywatnych opłat.

Kiedy lekarz POZ kieruje do specjalisty: podejrzenie nowotworu, brak poprawy mimo leczenia, powikłania chorób przewlekłych, procedury wykraczające poza zakres POZ (endoskopia, biopsja).

Usługi podstawowa opieka zdrowotna

Lekarz, pielęgniarka i położna w Podstawowej Opiece Zdrowotnej mają przypisany wachlarz usług. Są to m.in.:

• Badanie fizykalne i diagnostyka w gabinecie - w razie potrzeby to osłuchiwanie czy badania palpacyjne,

• Recepty refundowane i nierefundowane

• Zlecenia na wyroby medyczne NFZ: aparaty słuchowe, wózki, pieluchomajtki, opatrunki.

• Opieka nad przewlekle chorymi

• Szczepienia ochronne dla dorosłych i dla dzieci

• Badania laboratoryjne
   

  Kategoria	Przykłady
  Hematologiczne	Morfologia, OB Biochemiczne, Glukoza, kreatynina, AST, ALT, lipidogram, CRP,
  Biochemiczne	Glukoza, kreatynina, AST, ALT, lipidogram, CRP
  Hormonalne	TSH, FT3, FT4
  Obrazowe	RTG (klatka, kości, zatoki), USG (tarczyca, brzuch, nerki, węzły).
  Opieka koordynowana (choroby przewlekłe):	Holter EKG, ECHO serca, spirometria, USG Doppler.
  Poza przychodnią	gastroskopia, kolonoskopia, TK płuc

Programy profilaktyczne

W ramach usług POZ dostępnych w ramach NFZ są też programy profilaktyczne. Jednym z nich jest program: "Moje zdrowie", który zastąpił wcześniejszy: "Profilaktyka 40+". W ramach tego programu wszyscy ubezpieczeni po 20 roku życia mogą wykonać pakiet badań profilaktycznych a ich wyniki omówić z lekarzem, który podczas wizyty w razie potrzeby kieruje na dalszą diagnostykę. Badania dobierane są indywidualnie na podstawie wypełnionej wcześniej ankiety. Można je powtarzać co 5 lat (jeśli nie ukończyło się 50 lat, lub co 3 lata jeżeli jest się starszym). Ankietę do programu można wypełnić przez Internetowe Konto Pacjenta.

Oprócz tego obowiązują też takie programy jak: 

• Program pilotażowy dotyczący traumy

• Profilaktyka raka szyjki macicy (i badania cytologiczne)

• Profilaktyka chorób układu krążenia (CHUK)

• Program profilaktyki gruźlicy

• Profilaktyka raka piersi - mammografia

• Kolonoskopia – badanie, które ratuje życie

• Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POChP)

• Program badań prenatalnych

Kiedy lekarz POZ kieruje do specjalisty?

Lekarz kieruje do specjalisty przy powikłaniach, braku poprawy mimo leczenia, potrzebie diagnostyki różnicowej lub procedur specjalistycznych (np. wymiana stymulatora, pompa insulinowa). Po wizycie u specjalisty pacjent wraca pod opiekę lekarza rodzinnego, który koordynuje leczenie na podstawie zaleceń specjalisty.

Do kogo może skierować lekarz POZ? 

Lekarz POZ może wystawić skierowanie m.in. do takich specjalistów jak:

• Kardiolog – przy podejrzeniu choroby wieńcowej, zaburzeniach rytmu, opornym nadciśnieniu

• Dermatolog – przy zmianach skórnych wymagających biopsji, czerniakach, łuszczycy

• Ortopeda – przy bólach stawów wymagających diagnostyki obrazowej (MRI), podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych, urazach wymagających operacji

• Neurolog – przy nawracających bólach głowy, zawrotach głowy, podejrzeniu udaru, padaczce

• Endokrynolog – przy zaburzeniach tarczycy z guzkami, opornej cukrzycy, zaburzeniach hormonalnych

• Gastroenterolog – przy uporczywych bólach brzucha, krwawieniu z przewodu pokarmowego, podejrzeniu choroby wrzodowej

Jeśli potrzebujesz konsultacji specjalistycznej, w centrum medyczne Katowice Hygge Clinic możesz kontynuować prywatnie opiekę u kardiologa, endokrynologa czy pulmonologa – w tej samej placówce, w której masz lekarza POZ.
 

Jakie są usługi POZ dla dzieci i młodzieży?

Dzieci objęte są opieką lekarza POZ od urodzenia do 18. roku życia – w zakresie szczepień ochronnych, bilansów zdrowia i leczenia najczęstszych schorzeń wieku rozwojowego. Wchodzi w to m.in.:

• Bilanse zdrowia dziecka ( 2., 4., 6., 10., 13., 16., 18. rok życia.) Co obejmuje bilans: pomiary (waga, wzrost, obwód głowy u małych dzieci, ciśnienie u starszych), badanie fizykalne, ocena rozwoju psychoruchowego, wywiad z rodzicami, edukacja zdrowotna (żywienie, szczepienia, profilaktyka urazów). Bilanse są bezpłatne w ramach NFZ. Jeśli rodzic nie zgłosi się w terminie, lekarz POZ lub pielęgniarka może skontaktować się z rodziną – bilanse to jeden z elementów monitorowania zdrowia dziecka.

• Szczepienia ochronne dla dzieci - obowiązkowe jak np. gruźlica, WZW B, błonica, tężec, krztusiec, polio, odra, świnka, różyczka i zalecane jak np. grypa (dla dzieci z grup ryzyka), kleszcze (dla dzieci z terenów endemicznych), meningokoki (opcjonalnie, płatne prywatnie lub refundowane w niektórych województwach). czy HPV.

• Leczenie chorób wieku dziecięcego jak np. infekcje układu oddechowego, choroby zakaźne jak np. ospa czy inne schorzenia.

Przykład historii:
Rodzic dziecka 3-letniego zgłasza się z gorączką i bólem ucha. Lekarz POZ bada otoskopem – zapalenie ucha środkowego. Wystawia receptę na antybiotyk, umawia kontrolę za 7 dni. Przy nawracających zapaleniach – kieruje do laryngologa.]

Opieka nad kobietą w ramach POZ

Lekarz rodzinny i położna POZ świadczą podstawową opiekę nad kobietą, realizują profilaktykę raka szyjki macicy i prowadzą porady z zakresu zdrowia kobiecego – w sytuacjach wymagających pogłębionej diagnostyki kierują do ginekologa.
Położna POZ realizuje także m.in. edukację przedporodową – od 21. tygodnia ciąży do porodu (maksymalnie 26 wizyt bezpłatnych na NFZ). Przygotowuje przyszłą mamę do porodu, połogu, karmienia piersią i opieki nad noworodkiem. Spotkania mogą być indywidualne lub grupowe. Pomaga również w pierwszych chwilach po porodzie - odwiedza matkę i dziecko w domu (4-6 wizyt patronażowych do 2. miesiąca życia). Pierwsza wizyta w ciągu 48 godzin od powrotu ze szpitala. Położna ocenia stan zdrowia matki i dziecka, pomaga w karmieniu piersią, pielęgnacji noworodka.

Wizyty domowe i teleporady w ramach POZ

Kiedy przysługuje wizyta domowa? Wizyta domowa przysługuje pacjentowi, którego stan zdrowia uniemożliwia dotarcie do przychodni: wysoka gorączka z osłabieniem, unieruchomienie po urazie, zaawansowana choroba przewlekła, stan po hospitalizacji wymagający opieki domowej. Można zgłosić ją przy rejestracji telefonicznej do lekarza. Wizyta domowa to pełnoprawna wizyta lekarska – lekarz bada pacjenta, wystawia recepty, zleca badania. Może też wezwać karetkę, jeżeli stan chorego tego wymaga.

Teleporada (konsultacja telefoniczna lub przez komunikator) służy do:

• Konsultacji wyników badań laboratoryjnych

• Przedłużenia recept na leki przewlekłe (dla pacjentów stabilnych)

• Porady dotyczącej drobnych dolegliwości (np. jak postępować przy przeziębieniu)

Nie może mieć miejsca m.in. kiedy wystąpiły nowe objawy wymagające badania fizykalnego (ból brzucha, ból w klatce piersiowej, wysypka), gorączka u dziecka, podejrzenie zaostrzenia choroby przewlekłej. W takich sytuacjach lekarz umawia wizytę osobistą lub wizytę domową.

Szukasz lekarza rodzinnego w Katowicach? Medycyna Rodzinna NFZ   w Hygge Clinic – e-rejestracja, teleporady, dostęp do specjalistów w jednym miejscu. Sprawdź dostępność.

Najczęściej zadawane pytania