Łokieć tenisisty - objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia.
Jak rozpoznać problem i wrócić do sprawności?

Łokieć tenisisty dotyka nie tylko sportowców. Narzekają na niego m.in. osoby pracujące przy komputerze, malarze, mechanicy i ogrodnicy. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest to schorzenie, jak je rozpoznać i co naprawdę pomaga.

Czym jest łokieć tenisisty?

Łokieć tenisisty to potoczna nazwa entezopatii nadkłykcia bocznego kości ramiennej (entezopatii nadkłykcia bocznego) - czyli uszkodzenia w miejscu, gdzie ścięgna mięśni prostowników nadgarstka przyczepiają się do kości po zewnętrznej stronie łokcia. Schorzenie dotyka wg badań od 1 do 3% populacji.  

Nadkłykieć boczny kości ramiennej to wypustka, wyczuwalna po zewnętrznej stronie łokcia - tam właśnie boli. Ból, który się pojawia najczęściej ustępuje samoistnie, ale zdarzają się też przypadki, kiedy nie ustępuje i nie chce poddać się leczeniu.

Jeżeli odczuwasz ból, to warto go sprawdzić w Poradni Ortopedycznej lub u Fizjoterapeuty , ponieważ im szybciej wykryte schorzenie, tym łatwiej je wyleczyć.

Kogo dotyka łokieć tenisisty - nie tylko tenisistów

Łokieć tenisisty diagnozuje się najczęściej między 35. a 55. rokiem życia. Na tę dolegliwość szczególnie narażone są osoby wykonujące zawody wymagające powtarzalnych ruchów ręki i nadgarstka jak np.:

• pracownicy biurowi i informatycy (długotrwała praca z myszą i klawiaturą)

• malarze i dekoratorzy

• hydraulicy i elektrycy

• stolarze i murarze

• ogrodnicy

• stomatolodzy

Nie łączy ich sport i gra w tenisa, ale powtarzalność ruchu - szczególnie prostowanie i nawracanie nadgarstka przez wiele godzin dziennie.

Przyczyny łokcia tenisisty

Łokieć tenisisty nie pojawia się z dnia na dzień. To efekt sumowania się małych przeciążeń przez tygodnie lub miesiące. Pojedynczy ruch nigdy nie jest problemem - trudności zaczynają się wtedy, gdy ten sam ruch jest powtarzany setki razy dziennie, a ścięgno nie ma czasu się zregenerować.

Jak dochodzi do uszkodzenia - mikrourazy i brak regeneracji

Przy każdym ruchu prostowania nadgarstka mięśnie prostowniki napinają się i pociągają za swój przyczep na nadkłykciu bocznym. Przy intensywnych lub długotrwałych obciążeniach w ścięgnie powstają mikropęknięcia - drobne uszkodzenia włókien kolagenowych. Przy umiarkowanym wysiłku ścięgno radzi sobie z takimi mikrourazami - regeneruje się między kolejnymi obciążeniami.

Problem zaczyna się, gdy obciążenia są zbyt duże lub zbyt częste, a przerwy między nimi zbyt krótkie. Mikropęknięcia nie zdążają się zagoić, zanim pojawią się kolejne. Z czasem w miejscu przyczepu ścięgna gromadzą się zmiany zwyrodnieniowe: kolagen traci prawidłową strukturę, pojawiają się nieprawidłowe naczynia krwionośne (tzw. neowaskularyzacja), a tkanka staje się podatna na dalsze uszkodzenia. To właśnie ten mechanizm odpowiada za ból - nawet przy bardzo prostych, codziennych czynnościach.

Co wpływa na pojawienie się łokcia tenisisty?

Łokieć tenisisty mogą wywołać lub nasilić np.:

• długotrwała praca z myszą komputerową lub klawiaturą, zwłaszcza przy źle ustawionej wysokości blatu

• malowanie pędzlem lub wałkiem

• korzystanie ze śrubokręta, wkrętarki lub nożyc

• grabienie w ogrodzie

• gra w tenisa, squasha lub badmintona - szczególnie przy nieprawidłowej technice uderzenia

• dźwiganie ciężkich przedmiotów z wyciągniętym i skręconym nadgarstkiem

Warto zauważyć, że sam sport rzadko jest jedyną przyczyną. Częściej jest ostatnim czynnikiem, który dopełnia miarę - przy ścięgnie już osłabionym przez pracę zawodową.

Dlaczego praca przy komputerze też obciąża łokieć?

Wielu pacjentów jest zaskoczonych, gdy słyszy, że łokieć tenisisty może rozwinąć się wyłącznie od siedzenia przy biurku. Mechanizm jest prosty: przy pracy z myszą mięśnie prostowników nadgarstka są w ciągłym, niewielkim napięciu - nie wykonują dużych ruchów, ale nigdy nie odpoczywają.

To tzw. praca statyczna o małym obciążeniu. Dodaj do tego złą ergonomię - zbyt wysoki lub zbyt niski blat, zła pozycja łokcia - i mechanizm przeciążeniowy działa bez przerwy, godzinami.

Łokieć tenisisty - objawy. Jak go rozpoznać?

Charakterystyczny ból po zewnętrznej stronie łokcia, który nasila się przy chwycie i prostowaniu nadgarstka, to sygnał alarmowy. Towarzyszyć mu może osłabienie siły chwytu i ból przy uścisku ręki. Im szybciej zareagujesz, tym krótsze leczenie.

Gdzie dokładnie boli i jak promieniuje

Ból koncentruje się w okolicach nadkłykcia bocznego - czyli twardej wypustki wyczuwalnej po zewnętrznej stronie łokcia, gdy zegniesz go pod kątem prostym. To miejsce jest bolesne przy ucisku palcem, nawet bez wykonywania żadnego ruchu.

U pacjentów ból może promieniować dalej - wzdłuż zewnętrznej strony przedramienia, w kierunku nadgarstka. Rzadziej pojawia się odczucie promieniowania ku górze, w stronę ramienia. Zazwyczaj dolegliwości dotyczą ręki dominującej, choć zdarzają się przypadki obustronne.

Jak ból objawia się w codziennych czynnościach?

Ból rzadko występuje w czasie spoczynku, raczej nasila się przy ruchach. Pacjenci często są zaskoczeni, że wykonując proste czynności odczuwają ból, jak np.:

• ból przy podnoszeniu jakiegoś ciężkiego przedmiotu

• podawaniu ręki na powitanie

• ból przy odkręcaniu słoika

• ból przy chwytaniu i przenoszeniu siatki z zakupami

• pisaniu na klawiaturze przez dłuższy czas

Wspólny mianownik tych czynności to napięcie mięśni prostowników nadgarstka - właśnie te mięśnie pociągają za uszkodzone ścięgno przy nadkłykciu.

Diagnostyka łokcia tenisisty

Rozpoznanie łokcia tenisisty opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym - wywiadzie i badaniu fizykalnym. Badania obrazowe mają wartość pomocniczą: wykluczają inne przyczyny bólu i pomagają zaplanować leczenie.

Badanie podmiotowe i przedmiotowe - czego się spodziewać?

Podczas wizyty lekarz lub fizjoterapeuta zapyta m.in. o:

• kiedy i jak pojawił się ból, jak długo trwa

• co go nasila i co łagodzi

• jaką pracę wykonujesz, jakie masz hobby i aktywności fizyczne

• czy próbowałeś już jakiegoś leczenia i z jakim skutkiem

Następnie przeprowadzi badanie - oceni zakres ruchu w łokciu i nadgarstku, sprawdzi siłę chwytu, zbada palpacyjnie okolice nadkłykcia bocznego i wykona testy łokcia tenisisty. Specjalista sprawdzi też odcinek szyjny kręgosłupa w badaniu, bo bóle promieniujące z szyi mogą imitować łokieć tenisisty.

Diagnostyka obrazowa

Podstawowym badaniem obrazowym w diagnostyce łokcia tenisisty jest ultrasonografia (USG łokcia). Pozwala ocenić stan ścięgien, wykryć zmiany zwyrodnieniowe, mikropęknięcia i nieprawidłowe unaczynienie. Jako jedyne badanie umożliwia ocenę ścięgna w ruchu, a nie tylko w spoczynku. Wynik USG zawsze czyta się razem z tym, co mówi pacjent - samo badanie obrazowe nie wystarczy do postawienia diagnozy. 

Innym działaniem jest wykonanie zdjęcia rentgenowskiego (RTG), jednak nie uwidacznia zmian w ścięgnach i ma w tej diagnostyce znaczenie pomocnicze - służy głównie do wykluczenia innych przyczyn bólu, takich jak np. złamania. Lekarz może również zlecić wykonanie rezonansu magnetycznego, by potwierdzić zmiany zwyrodnieniowe lub uszkodzenia ścięgien.

Leczenie łokcia tenisisty

Dobra wiadomość: u wielu pacjentów łokieć tenisisty ustępuje bez operacji. To, jak szybko udasz się do specjalisty i podejmiesz leczenie - decyduje najczęściej o tym, jak szybko wrócisz do sprawności. (Przypominamy: do ortopedy Hygge Clinic nie potrzebujesz skierowania ).

Lepiej zapobiegać: ograniczenie czynności, które powodują ból

Pierwszym i najważniejszym krokiem jest ograniczenie czynności, które wywołują ból. Nie chodzi o całkowite unieruchomienie ręki - to zazwyczaj niepotrzebne i niekorzystne. Chodzi o świadome unikanie przeciążeń, które podtrzymują uszkodzenie ścięgna.
W praktyce oznacza to:

• zmianę sposobu wykonywania czynności wywołujących ból (np. zmiana chwytu, inna pozycja przy klawiaturze)

• tymczasową rezygnację ze sportów obciążających łokieć

• regularne przerwy podczas pracy manualnej

W edukacji pomaga fizjoterapeuta, który pokazuje w jaki sposób przygotować ciało do pracy i aktywności.

Jak leczyć łokieć tenisisty?

Domowe sposoby na łokieć tenisisty mogą nie wystarczyć. Zazwyczaj dla lepszej skuteczności łączy się kilka metod leczenia łokcia tenisisty. Może to być m.in.:

• taping - może zmniejszać napięcie mięśniowe odciążając nadkłykieć boczny kości ramiennej

• orteza / opaska na łokieć tenisisty - zapobiega przeciążeniom i powtarzającym się mikrourazom,

• różne rodzaje fizykoterapii (m.in. fala uderzeniowa, sonoterapia czy elektroterapia)

• ćwiczenia mięśni prostowników i zginaczy nadgarstka, 

• wzmocnienie górnej części tułowia

• terapia manualna (odpowiedni uciski)

• masaże

• akupunktura

• farmakoterapia - w tym m.in. 

  • leki przeciwzapalne (ale uwaga, wg badań przynoszą krótkotrwały efekt, nie mają wpływu na leczenie łokcia tenisisty w dłuższej perspektywie)

  • osocze bogatopłytkowe

Kiedy operacja łokcia tenisisty jest konieczna?

Operacja na łokieć tenisisty to ostateczność - rozważana dopiero wtedy, gdy pełne leczenie zachowawcze przez 6-12 miesięcy nie przynosi poprawy. Dotyczy to niewielkiej części pacjentów z łokciem tenisisty.

Zabieg polega najczęściej na usunięciu zdegenerowanej tkanki ścięgna i oczyszczeniu przyczepu. Może być wykonany metodą otwartą lub artroskopowo. Wyniki leczenia operacyjnego są u większości pacjentów dobre - przywracają funkcję i zmniejszają ból.

Łokieć tenisisty - ćwiczenia

Ćwiczenia to jeden z najważniejszych elementów rehabilitacji łokcia tenisisty - ale tylko wtedy, gdy są dobrane do etapu choroby, nasilenia bólu i indywidualnych możliwości pacjenta.

W fazie ostrej inne ćwiczenia są wskazane niż w fazie przewlekłej. To, co pomaga po 6 tygodniach objawów, może nasilić ból w pierwszym tygodniu. Dlatego powszechnie dostępne zestawy ćwiczeń "na łokieć tenisisty" mogą być nieskuteczne lub nasilać objawy - jeśli zostaną wdrożone w złym momencie lub z błędną techniką. Z tego też powodu warto skonsultować się z odpowiednim specjalistą.

Rehabilitacja łokcia tenisisty

Doświadczony fizjoterapeuta dobierze program indywidualnie - zaczynając od ćwiczeń bezpiecznych na danym etapie, stopniowo przechodząc do ćwiczeń ekscentrycznych i wzmacniających. Nauczy prawidłowej techniki i będzie kontrolować postępy. To skraca czas leczenia i zmniejsza ryzyko nawrotu.

Jeśli szukasz fizjoterapeuty z doświadczeniem w leczeniu entezopatii w Katowicach, możesz umówić wizytę w Hygge Clinic.

Ile trwa leczenie łokcia tenisisty i czy przejdzie sam?

U niektórych pacjentów łokieć tenisisty może ustąpić samoistnie - ale zajmuje to znacznie więcej czasu, niż większość osób zakłada. Potrzeba po prostu wypoczynku. Bywa jednak, że bez leczenia objawy mogą utrzymywać się wiele miesięcy.

Właściwe leczenie skraca ten czas i zmniejsza ryzyko nawrotów. Czynniki, które mogą wydłużać leczenie, to:

• ignorowanie bólu i kontynuowanie przeciążającej aktywności

• zbyt wczesny powrót do sportu

• wyłączne poleganie na lekach przeciwbólowych bez fizjoterapii

• zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe w ścięgnie

Czy można ćwiczyć z bólem? Lekki dyskomfort przy ćwiczeniach terapeutycznych dobieranych przez fizjoterapeutę jest dopuszczalny. Ostry ból podczas aktywności sportowej lub zawodowej to sygnał do jej ograniczenia.

Do jakiego lekarza z łokciem tenisisty? Ortopeda czy fizjoterapeuta?

Wielu pacjentów zastanawia się, od której strony zacząć. Odpowiedź zależy od etapu i nasilenia dolegliwości.
Fizjoterapeuta jako pierwszy krok - gdy ból jest umiarkowany, trwa kilka tygodni, a przyczyna wydaje się jasna (np. praca manualna, sport). Fizjoterapeuta postawi wstępną diagnozę kliniczną, dobierze program ćwiczeń i zabiegi.

Ortopeda - gdy:

• ból pojawił się nagle po konkretnym urazie - wymaga wykluczenia złamania

• ból jest silny lub trwa dłużej niż 4-6 tygodni bez poprawy

• masz wątpliwości co do diagnozy

• rozważasz różne zabiegi

• fizjoterapia łokcia tenisisty przez 6-8 tygodni nie przynosi poprawy

Łokieć tenisisty w Katowicach - gdzie szukać pomocy

Jeśli szukasz pomocy w Katowicach, w Hygge Clinic przyjmuje ortopeda i fizjoterapeuta z doświadczeniem w leczeniu entezopatii. Możesz umówić konsultację ortopedyczną - lekarz oceni stopień zmian, zleci USG łokcia jeśli jest potrzebne i omówi dalsze postępowanie. W razie wskazań dostępna jest również fizjoterapia.

Najczęściej zadawane pytania o łokieć tenisisty

Źródła:

• Wójcik Gustaw, Stawińska Teresa, Szulc Anna, Sokołowska Barbara. Diagnostyka i leczenie zachowawcze łokcia tenisisty = Diagnosis and conservative treatment of tennis elbow. Journal of Education, Health and Sport. 2016;6(11):98-107. eISSN 2391-8306. DOI http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.164191
• Goguł P. Porównanie skuteczności wybranych technik terapii manualnej tkanek miękkich okolicy łokcia i obręczy barkowej w leczeniu „łokcia tenisisty". Rozprawa doktorska. Promotor: prof. dr hab. n. med. Robert Latosiewicz. Lublin, 2022. https://ppm.umlub.pl/info/phd/UML67e09f7165184dd1bb257fb6f23ed89f
• Szczeklik A. (red.) / Medycyna Praktyczna dla Pacjentów. Łokieć tenisisty i łokieć golfisty — entezopatia stawu łokciowego. mp.pl/pacjent [dostęp: 2026]. Dostępne pod adresem: https://www.mp.pl/pacjent/ortopedia/choroby-urazy/248223,lokiec-tenisisty-i-lokiec-golfisty-entezopatie-stawu-lokciowego