Szczepienie na dur brzuszny – kiedy się zaszczepić?

Choć w krajach rozwiniętych dur brzuszny jest stosunkowo rzadko spotykany, w regionach o niskim poziomie higieny wciąż stanowi poważne zagrożenie zdrowia publicznego. Najskuteczniejszym sposobem ochrony przed zakażeniem jest szczepienie przeciwko durowi brzusznemu, polecane zwłaszcza w przypadku podróży do miejsc, gdzie dostęp do czystej wody jest ograniczony.

Co to jest dur brzuszny?

Dur brzuszny to jedna z najstarszych, a zarazem najpoważniejszych chorób zakaźnych, która od wieków stanowi duże zagrożenie dla zdrowia człowieka. Pierwsze wzmianki na jej temat sięgają starożytności, kiedy to związana była ze złymi warunkami sanitarnymi, sprzyjającymi rozprzestrzenianiu się bakterii Salmonella. W XIX wieku, kiedy nastąpił rozwój nowoczesnej medycyny i odkryć bakteriologicznych, choroba stała się jednym z głównych tematów badań. Dopiero jednak w XX wieku, dzięki lepszym warunkom sanitarnym oraz odkryciu antybiotyków, udało się znacznie ograniczyć liczbę zachorowań, zwłaszcza w krajach rozwiniętych.

Dur brzuszny rozwija się, gdy bakteria Salmonella Typhi dostaje się do organizmu przez spożycie zanieczyszczonej wody lub żywności. Zakażenie zaczyna się od bakterii dostających się do przewodu pokarmowego, a następnie przenikających do krwiobiegu, gdzie mogą wywołać poważne uszkodzenia narządów wewnętrznych, w tym wątroby, śledziony oraz jelit. Choroba rozwija się stopniowo. Początkowo pojawiają się objawy przypominające grypę, takie jak:

• gorączka (39-40°C) i dreszcze;

• bóle głowy;

• osłabienie;

• brak apetytu.

W miarę postępu choroby dochodzi do narastania gorączki, a także pojawiają się dodatkowe objawy, takie jak bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia lub biegunka oraz charakterystyczna wysypka skórna, określana jako różyczka durowa. Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, która eliminuje bakterie odpowiedzialne za zakażenie. Jednakże w przypadkach opóźnionego rozpoznania lub niewłaściwego leczenia dur brzuszny może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak krwawienie z przewodu pokarmowego, perforacja jelit czy nawet wstrząs septyczny.

Kiedy zaszczepić się przeciwko durowi brzusznemu?

Dur brzuszny stanowi poważne zagrożenie w krajach o niskim standardzie higieny i braku dostępu do czystej wody. Każdego roku na całym świecie diagnozuje się około 22 milionów przypadków zakażenia, zwłaszcza w takich regionach jak:

• Indie;

• Pakistan;

• Afryka Subsaharyjska (m.in. Somalia, Etiopia, Demokratyczna Republika Konga, Nigeria);

• Ameryka Łacińska (np. Peru, Ekwador, Boliwia, Haiti);

• Azja Południowo-Wschodnia (w tym Wietnam, Kambodża, Laos, Indonezja).

Aby zapobiec zakażeniu, zaleca się wykonanie szczepienia przeciwko durowi brzusznemu, szczególnie dla osób planujących podróże do krajów endemicznych. O profilaktykę należy zadbać zwłaszcza jeśli w kraju docelowym:

• istnieje ryzyko spożycia zanieczyszczonej wody lub żywności;

• występują niedostateczne warunki sanitarno-higieniczne (np. brak dostępu do czystych toalet, woda pitna pochodzi z niezabezpieczonych źródeł);

• miejscowe systemy ochrony zdrowia są ograniczone, a dostęp do szybkiej diagnostyki i leczenia jest utrudniony.

Jakie są dostępne szczepionki na dur brzuszny?

Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest kilka szczepionek przeciwko durowi brzusznemu, które różnią się między sobą zarówno formą podania, jak i rodzajem drobnoustrojów, które są w nich zawarte. Istnieją szczepionki zawierające zabite (inaktywowane) bakterie, jak również te zawierające żywe, ale osłabione (atenuowane) drobnoustroje. W zależności od formy podania, szczepionki mogą być aplikowane w postaci zastrzyku lub doustnych kapsułek. Dodatkowo dostępne są szczepionki pojedyncze oraz skojarzone, które chronią przed jedną lub wieloma chorobami.

Dwa spośród najpopularniejszych preparatów ochronnych na dur brzuszny to:

• Typhim Vi – inaktywowana szczepionka przeciwko durowi brzusznemu, zawierająca zabite bakterie Salmonella Typhi. Jest to szczepionka pojedyncza, która chroni wyłącznie przed durem brzusznym. Podaje się ją w formie zastrzyku – wystarczy jedna dawka, aby uzyskać pełną odporność. Typhim Vi jest przeznaczona dla osób dorosłych oraz dzieci powyżej 2. roku życia. Po zaszczepieniu pełna immunizacja rozwija się w ciągu 7 do 14 dni, dlatego zaleca się wykonanie szczepienia co najmniej 2 tygodnie przed planowaną podróżą. Ochrona zapewniana przez szczepionkę utrzymuje się przez około 3 lata, po czym warto rozważyć przypomnienie szczepienia;

• Vivotif – szczepionka zawierająca żywe, osłabione szczepy Salmonella Typhi. Podobnie jak Typhim Vi jest to preparat pojedynczy, skuteczny w zapobieganiu duru brzusznego. Szczepionka dostępna jest w postaci doustnych kapsułek, które należy przyjmować w trzech dawkach. Każdą kapsułkę należy zażyć co 2 dni, aż do zakończenia całej serii, co zapewnia ochronę przez 3 lata. Ostatnią dawkę należy przyjąć co najmniej 7 dni przed planowaną podróżą. Vivotif jest przeznaczona dla osób dorosłych oraz dzieci powyżej 5. roku życia.

Czy są przeciwwskazania do szczepienia?

Szczepionki przeciwko durowi brzusznemu są zazwyczaj dobrze tolerowane przez organizm, jednak, jak w przypadku każdego preparatu, istnieją pewne przeciwwskazania, które warto wziąć pod uwagę przed ich przyjęciem:

• alergia lub nadwrażliwość na którykolwiek ze składników szczepionki;

• ostra infekcja z gorączką;

• choroba przewlekła w okresie zaostrzenia;

• ciąża i karmienie piersią.

Ponadto, osoby z osłabionym układem odpornościowym, takie jak pacjenci z nowotworami, HIV lub przyjmujący immunosupresję, powinny skonsultować się z lekarzem przed zaszczepieniem, ponieważ ich organizm może nie wytworzyć odpowiedniej reakcji immunologicznej. Przed podjęciem decyzji o szczepieniu warto przeprowadzić wywiad zdrowotny, aby upewnić się, że nie występują żadne dodatkowe przeciwwskazania.