Szczepionka na cholerę – kiedy jest zalecana?

Cholera występuje endemicznie w niektórych krajach i może powodować epidemie, zwłaszcza tam, gdzie dostęp do czystej wody i sanitariatów jest ograniczony. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), liczba zachorowań oraz zgonów spowodowanych infekcją bakteriami z rodzaju Vibrio cholerae wciąż rośnie. Na całym świecie odnotowano już ponad pół miliona potwierdzonych przypadków, a liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 4 tysiące. Jak objawia się cholera i w jaki sposób możemy się uchronić przed zachorowaniem?

Czym jest cholera i jak można się zarazić?

Cholera jest jedną z najstarszych chorób zakaźnych, z którymi ludzkość zmaga się od setek lat. Choć w dobie zaawansowanej medycyny schorzenie to może wydawać się odległym zagrożeniem, to w rzeczywistości wciąż stanowi ono poważne wyzwanie zdrowotne na całym świecie. Za zachorowania odpowiadają bakterie gram-ujemne Vibrio cholerae (przecinkowiec cholery).

Cholera przenosi się głównie drogą fekalno-oralną, czyli poprzez spożycie zanieczyszczonej wody (z wód gruntowych, rzek, delty rzek, zbiorników wody słodkiej czy wód przybrzeżnych) lub jedzenia. Ryzyko infekcji zwiększa także spożywanie surowych lub niedogotowanych ryb, mięczaków (takich jak małże czy ostrygi). Szczególnie narażone na zachorowanie są osoby, które:

• mają ograniczony dostęp do czystej wody pitnej i odpowiednich urządzeń sanitarnych;

• zmagają się z problemem obniżonego wydzielania kwasu solnego w żołądku (w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej lub H2-blokerami);

• przebyły gastrektomię;

• mają grupę krwi 0.

Okres wylęgania cholery wynosi od kilkunastu godzin do 5 dni. W przypadku infekcji bezobjawowej nosiciel może wydalać drobnoustroje wraz z kałem przez okres od kilku tygodni do kilku miesięcy. Pierwsze objawy cholery pojawiają się zazwyczaj w ciągu 2–5 dni po kontakcie z bakteriami i mogą być bardzo gwałtowne. Charakterystyczne dla choroby są nagłe wymioty i obfite, wodniste biegunki, które prowadzą do szybkiego odwodnienia organizmu. W skrajnych przypadkach, jeśli zakażenie nie jest odpowiednio leczone, może dojść do wstrząsu hipowolemicznego i niewydolności wielonarządowej, co w konsekwencji prowadzi do zgonu.

W leczeniu cholery stosuje się antybiotyki: tetracyklinę, doksycyklinę lub azytromycynę (niekiedy również erytromycynę). Ważne jest też leczenie objawowe, czyli szybkie nawodnienie organizmu, aby zapobiec odwodnieniu i przywrócić równowagę elektrolitową.

Kto powinien zaszczepić się przeciwko cholerze?

Przypadki zachorowania na cholerę w Polsce są rzadkie. Problem ten wciąż jednak dotyka 47 obszarów na całym świecie, a w szczególności w krajach rozwijających się i z ograniczonym dostępem do czystej wody pitnej i infrastruktury sanitarnej. Dotyczy to głównie:

• niektórych regionów Afryki Subsaharyjskiej;

• Azji Południowej i Południowo-Wschodniej (m.in. Indie, Nepal, Bangladesz);

• krajów Bliskiego Wschodu;

• wybranych obszarów Ameryki Łacińskiej i Karaibów.

Z tego powodu szczepienie przeciwko cholerze jest szczególnie zalecane osobom planującym podróż do obszarów wysokiego ryzyka. Zaszczepić powinni się przede wszystkim:

• pracownicy organizacji humanitarnych i pomocowych;

• turyści wybierający się poza popularne szlaki turystyczne;

• wolontariusze;

• personel wojskowy;

• osoby pracujące przy katastrofach naturalnych i kryzysach uchodźczych.

Jakie są rodzaje szczepionek przeciwko cholerze?

W Polsce istnieje możliwość zaszczepienia się przeciwko cholerze – stosowana w tym celu jest szczepionka doustna, dostępna w formie zawiesiny i granulatu musującego.

W Polsce dostępne są 2 szczepionki przeciwko cholerze:

• Dukoral – zawiera zabite komórki bakterii Vibrio cholerae serotypu O1 oraz oczyszczoną, rekombinowaną toksynę choleryczną. Jej działanie polega na pobudzeniu odporności błon śluzowych przewodu pokarmowego, co skutkuje wytworzeniem przeciwciał chroniących zarówno przed cholerą, jak i przed niektórymi szczepami Escherichia coli. Osoby dorosłe otrzymują 2 dawki szczepionki w odstępie 1-6 tygodni, przy czym 2 dawkę podaje się co najmniej 1 tydzień przed wyjazdem. Dawkę przypominającą należy podawać co 2 lata, w razie narażenia na patogen. Dzieci w wieku od 2 do 6 lat wymagają podania 3 dawek szczepionki doustnej w odstępach od 1 do 6 tygodni. Dawka przypominająca powinna zostać podana po 6 miesiącach;

• Vaxchora – żywa, atenuowana szczepionka przeciwko cholerze. Zawiera osłabiony szczep Vibrio cholerae O1, który nie wywołuje choroby, ale skutecznie stymuluje układ odpornościowy. Podawana jest w jednej dawce, co stanowi wygodne rozwiązanie dla osób planujących wyjazd w krótkim czasie. Szczepionkę należy przyjąć co najmniej 10 dni przed potencjalnym narażeniem, np. przed wyjazdem do krajów, gdzie cholera występuje endemicznie.